Współczesny świat pracy stawia przed nami wyzwania, które jeszcze dekadę temu były opisywane jako „wyjątkowe”. Dziś stały się codziennością: przewlekły stres, przeciążenie informacyjne, wielozadaniowość, presja efektywności, rosnące wymagania emocjonalne oraz trudność w utrzymaniu stabilnej równowagi psychicznej w dynamicznym środowisku.
W tym kontekście dobrostan przestaje być pojęciem z obszaru „miękkiego rozwoju osobistego”. Coraz częściej traktowany jest jako kluczowa kompetencja psychologiczna i organizacyjna — fundament zdrowego funkcjonowania, odporności psychicznej oraz jakości relacji zawodowych i prywatnych.
Dla terapeutów, coachów, trenerów, nauczycieli oraz liderów HR i menedżerów zarządzających zespołami pojawia się dziś szczególnie ważne pytanie: Jak wspierać dobrostan w sposób naukowo ugruntowany, praktyczny i możliwy do wdrożenia w codziennym życiu oraz kulturze organizacyjnej?
Odpowiedzi dostarczają trzy współczesne filary psychologii:
• psychologia stresu i regulacji emocji,
• interwencje oparte na uważności (mindfulness-based approaches),
• psychologia pozytywna i nauka o dobrostanie.
Właśnie na styku tych podejść rozwija się nowoczesne zarządzanie dobrostanem osobistym — jako proces świadomego budowania stabilności psychicznej, odporności oraz jakości życia i pracy.
Dobrostan (well-being) bywa potocznie utożsamiany z „dobrym samopoczuciem”. Jednak w psychologii naukowej jest to złożony konstrukt obejmujący zarówno komponenty emocjonalne, poznawcze, jak i egzystencjalne.
W literaturze wyróżnia się m.in.:
To rozróżnienie jest szczególnie ważne w pracy profesjonalistów: dobrostan nie oznacza braku trudnych emocji, lecz zdolność do życia w sposób pełniejszy, bardziej świadomy i spójny psychologicznie.
Aby mówić o dobrostanie, nie sposób pominąć stresu — najbardziej powszechnego doświadczenia współczesnych społeczeństw. Klasyczne podejście Hansa Selye’go opisywało stres jako niespecyficzną reakcję organizmu na wymagania środowiska. Jednak współczesna psychologia stresu podkreśla przede wszystkim rolę interpretacji poznawczej. Richard Lazarus i Susan Folkman wskazywali, że stres nie wynika jedynie z wydarzeń, lecz z relacji między wymaganiami a zasobami osoby.
• Czy czuję, że sobie poradzę?
• Czy mam wsparcie?
• Czy sytuacja przekracza moje możliwości adaptacyjne?
To podejście otwiera przestrzeń dla interwencji psychologicznych: jeśli stres jest procesem regulowanym poznawczo i emocjonalnie, możemy rozwijać kompetencje zmniejszające jego koszt.
W środowisku pracy stres rzadko ma charakter krótkotrwały. Znacznie częściej jest przewlekły, kumulatywny i ukryty pod pozorem funkcjonowania „na wysokich obrotach”.
Przewlekła aktywacja osi HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza) prowadzi do szeregu konsekwencji:
• zaburzeń snu i regeneracji,
• spadku koncentracji i funkcji wykonawczych,
• obniżenia odporności psychicznej,
• trudności w relacjach interpersonalnych,
• wzrostu ryzyka wypalenia zawodowego.
Z perspektywy organizacji dobrostan nie jest więc luksusem, lecz elementem profilaktyki zdrowia psychicznego i efektywności systemowej.
Jednym z najlepiej przebadanych podejść redukujących skutki stresu są interwencje oparte na uważności, w szczególności program MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction), rozwijany od lat 70. przez Jona Kabat-Zinna.
Uważność definiuje się jako: świadome kierowanie uwagi na doświadczenie chwili obecnej, z postawą akceptacji i nieoceniania.
Badania neuropsychologiczne pokazują, że regularna praktyka mindfulness wpływa m.in. na:
• redukcję reaktywności ciała migdałowatego,
• wzrost aktywności obszarów odpowiedzialnych za samoregulację (kora przedczołowa),
• poprawę zdolności metapoznawczych,
• większą elastyczność emocjonalną.
To czyni uważność nie tylko techniką relaksacyjną, ale treningiem psychologicznym o głębokich konsekwencjach klinicznych i rozwojowych.
Psychologia pozytywna, rozwijana m.in. przez Martina Seligmana, wnosi kluczową perspektywę: dobrostan można wzmacniać poprzez rozwój zasobów, a nie jedynie redukcję objawów stresu.
Model PERMA opisuje pięć komponentów dobrostanu:
• positive emotions (pozytywne emocje),
• engagement (zaangażowanie),
• relationships (relacje),
• meaning (sens),
• accomplishment (osiągnięcia).
W pracy z klientami oraz w kulturze organizacyjnej oznacza to przesunięcie akcentu: nie tylko „jak zmniejszyć stres?”, ale także „jak budować życie i pracę, które mają sens i wspierają rozwój?”
Podejście integrujące: zarządzanie dobrostanem osobistym jako zestaw praktycznych kompetencji opartych na nauce.
Zarządzanie dobrostanem osobistym obejmuje kluczowe obszary:
• świadome zatrzymanie i regulacja napięcia,
• praca z ciałem i oddechem jako narzędziem stabilizacji,
• rozwój życzliwości wobec siebie i autentyczności,
• uważna komunikacja i relacje jako źródło zasobów,
• budowanie odporności psychicznej w środowisku zawodowym.
To podejście jest szczególnie wartościowe dla profesjonalistów, którzy pracują z ludźmi — ponieważ dobrostan staje się nie tylko osobistym doświadczeniem, ale także kompetencją zawodową.
Współczesne podejście do dobrostanu coraz wyraźniej pokazuje, że nie jest on jedynie „stanem dobrego samopoczucia”, ale zestawem kompetencji psychologicznych, które można rozwijać w sposób systematyczny, oparty na wiedzy naukowej oraz praktyce.
Dla profesjonalistów pracujących z ludźmi — terapeutów, coachów, trenerów, nauczycieli czy liderów HR — dobrostan staje się podwójnie istotny:
• jako zasób osobisty chroniący przed przeciążeniem i wypaleniem,
• jako fundament kompetencji zawodowych w pracy relacyjnej.
Dlatego stworzony program „Zarządzanie dobrostanem osobistym” został zaprojektowany w trzech modułach, które integrują:
• uważność jako narzędzie regulacji uwagi i emocji,
• psychologię stresu i odporności psychicznej,
• podejście skoncentrowane na zasobach, wartościach i rozwiązaniach,
• rozwój relacji opartych na autentyczności i komunikacji.
Każdy moduł stanowi przestrzeń rozwoju osobistego oraz treningu narzędzi, które uczestnicy mogą wykorzystywać zarówno w życiu prywatnym, jak i w pracy z innymi.
MODUŁ I
Dobrostan i produktywność osobista
Produktywność oparta na wartościach, zasobach i uważnej sprawczości
W środowisku pracy coraz częściej obserwujemy paradoks produktywności:
osoby osiągające wysokie wyniki jednocześnie doświadczają spadku energii, przeciążenia poznawczego oraz poczucia utraty sensu.
Współczesna psychologia dobrostanu wskazuje, że produktywność nie wynika jedynie z organizacji czasu, lecz z głębszych procesów psychologicznych:
• spójności z tym, co dla nas ważne,
• zdolności do działania mimo trudnych emocji,
• elastyczności poznawczej,
• jakości regeneracji,
• poczucia sensu i kierunku.
Dlatego w module pierwszym produktywność jest rozumiana jako sprawczość oparta na wartościach, a nie presja efektywności.
Narzędzia i praktyki rozwijane w module I
Uczestnicy uczą się między innymi:
• pracy z osobistym kompasem dobrostanu;
Rozpoznawania, co wymaga zaopiekowania w życiu prywatnym i zawodowym oraz jakie obszary stanowią filary stabilności: zdrowie, relacje, rozwój, sens, bezpieczeństwo.
• identyfikowania wartości jako źródła motywacji;
Zamiast skupiać się wyłącznie na celach zewnętrznych, uczestnicy odkrywają, jakie wartości stoją za ich działaniami — i jak przekładać je na codzienne decyzje.
• budowania małych kroków zmiany;
Praktyka tworzenia realistycznych działań rozwojowych, które są możliwe do wdrożenia nawet wtedy, gdy pojawia się zmęczenie, stres czy brak idealnej motywacji.
• rozpoznawania barier psychologicznych;
Takich jak perfekcjonizm, prokrastynacja czy wewnętrzny krytyk — oraz uczenia się dystansu wobec myśli, które blokują sprawczość.
• poszukiwania zasobów i wyjątków;
Uczestnicy analizują momenty, w których funkcjonowali z większą lekkością i spokojem, aby wzmacniać strategie, które już działają.
• mindfulness jako narzędzie produktywności;
Krótkie praktyki stabilizacji uwagi: uważne przybycie przed zadaniem, reset poznawczy w ciągu dnia, praca w rytmie skupienia i regeneracji.
• planowania uważnej zmiany;
Integracja wartości, celów i nawyków w spójny plan rozwoju osobistego i zawodowego.
W module pojawia się także temat dobrostanu finansowego oraz elastycznych granic między pracą a życiem prywatnym — jako elementów psychologicznego bezpieczeństwa.
MODUŁ II
Psychologia zdrowia i odporności na stres
Neurobiologia stresu, samoregulacja i aktywna regeneracja
Drugi moduł stanowi fundament psychologii stresu i odporności, oparty na badaniach nad regulacją emocjonalną oraz neurobiologią stresu.
Uczestnicy poznają stres zarówno w ujęciu biologicznym, jak i psychologicznym, ucząc się rozumieć, że stres jest procesem zależnym od interpretacji, zasobów i sposobów reagowania.
Narzędzia i praktyki rozwijane w module II
W module uczestnicy uczą się między innymi:
• rozpoznawania stresu w ciele i układzie nerwowym;
Praca z sygnałami somatycznymi: napięciem, oddechem, przeciążeniem poznawczym.
• regulacji emocji poprzez ciało;
Techniki stabilizacji układu nerwowego: oddech koherentny, ugruntowanie, praktyki somatyczne.
• praktyki redukcji stresu oparte na uważności;
Skanowanie ciała, obserwacja myśli, trening obecności w chwili bieżącej.
• budowania elastyczności psychologicznej;
Zdolności do działania zgodnego z wartościami mimo napięcia, lęku czy dyskomfortu.
• życzliwości wobec siebie jako zasobu odporności;
Ćwiczenia wspierające regenerację emocjonalną, redukcję perfekcjonizmu i chronicznego samokrytycyzmu.
• nowego spojrzenia na stres;
Stres jako informacja i energia adaptacyjna, a nie wyłącznie zagrożenie.
• aktywnej regeneracji;
Uważność w ruchu, elementy pracy z ciałem oraz dieta wspierająca odporność psychiczną i fizjologiczną.
Moduł drugi szczególnie wspiera profesjonalistów pracujących w środowiskach wysokiego obciążenia emocjonalnego, ucząc nie tylko odpoczynku, ale kompetencji samoregulacji.
MODUŁ III
Psychologia pozytywnych relacji
Autentyczność, komunikacja i relacje jako źródło dobrostanu
Dobrostan jest zawsze osadzony społecznie. Relacje mogą być jednym z najsilniejszych regulatorów stresu — albo źródłem chronicznego napięcia. Trzeci moduł koncentruje się na budowaniu relacji opartych na autentyczności, uważnej komunikacji i zasobach interpersonalnych.
Narzędzia i praktyki rozwijane w module III
Uczestnicy uczą się między innymi:
• budowania relacji zgodnych z wartościami;
Rozpoznawania, jak chcemy być obecni w relacjach zawodowych i prywatnych.
• uważnej komunikacji;
Tworzenia przestrzeni między bodźcem a reakcją — odpowiadania zamiast impulsywnego reagowania.
• aktywnego słuchania i empatii poznawczej;
Parafrazy, odzwierciedlania emocji, pytań pogłębiających.
• rozpoznawania nieświadomych wzorców relacyjnych;
Pracy z mechanizmami, w które wchodzimy automatycznie, często odtwarzając dawne role i strategie emocjonalne.
• elementów komunikacji empatycznej;
Język potrzeb, granic, próśb zamiast żądań — budowanie dialogu zamiast eskalacji.
• granic i asertywności jako formy troski;
Autentyczne „tak” i „nie” jako fundament zdrowych relacji.
• koncentracji na rozwiązaniach w relacjach;
Poszukiwania małych kroków zmiany, wyjątków, momentów, w których komunikacja już działa lepiej.
Moduł trzeci pokazuje, że relacje nie są dodatkiem do dobrostanu — są jednym z jego najważniejszych filarów.
Dobrostan osobisty przestaje być luksusem. Staje się kompetencją strategiczną w świecie przeciążenia, pracy emocjonalnej i dynamicznych zmian.
Program warsztatu rozwija trzy filary:
• sprawczość opartą na wartościach i zasobach,
• odporność opartą na samoregulacji i regeneracji,
• relacje oparte na autentyczności, komunikacji i elastyczności.
To podejście szczególnie ważne dla profesjonalistów, którzy chcą nie tylko wspierać innych, ale również budować własny dobrostan jako fundament pracy z ludźmi.
Zainteresował Cię artykuł?
Zapraszam do kontaktu
Beata Krzos
Jestem psychologiem, który łączy naukę z uważną obecnością i nowoczesnymi narzędziami wspierającymi dobrostan. Jako coach ACC ICF, trenerka EEG i HRV Biofeedback oraz licencjonowana konsultantka i trenerka Odporności Psychicznej, wspieram zarówno dorosłych, jak i młodzież w odnajdywaniu wewnętrznej równowagi, regulowaniu emocji, koncentracji uwagi – niezależnie od wyzwań, z jakimi się mierzą. Uczę budowania relacji opartych na zdrowych granicach i uważnej komunikacji.
